Duszniki Zdrój – dzwony klasztoru Franciszkanów  i kościoła  p.w. śś. Franciszka i Leonarda

Nowe światło na historię dzwonów z tego kościoła rzuca relacja O. Mieczysława Lenarda OFM – proboszcza tutejszej parafii zamieszczona na platformie You Tube. Jak tenże podaje, w 1926 r., wciągnięto dwa dzwony odlane w 1926 r. w Schlesische Glockengiesserei A. Geittner Söhne we Wrocławiu. Większy – Reinhardus, ważył 390 kg i miał 79 cm średnicy. na płaszczu nosił czterowierszową inskrypcję: „WANDERER STEH STILL,/ LAB DICH AM QUELL,/ HORCH AUF DEN GLOCKENTON,/ WENNER ZUM GEBET DICH RUFT!”, czyli: „Wędrowco, stój spokojnie, odśwież się przy źródle, posłuchaj dźwięku dzwonu, kiedy wzywa Cię do modlitwy!”. Drugi to Franciskus, ten z kolei miał średnicę 62 cm i ważył 190 kg. Jego inskrypcja zapisana na płaszczu w czterech wersach brzmiała: „DEM GESUNDEN VERKÜNDE ICH FREUDE/ DEM KRANKEN ERQUICKUNG,/ DEM BETRÜBTEN TROST,/ DEM IN HERRN VERSTOBENEN EWIGE RUHE”, czyli: „(Przynoszę radość zdrowym, orzeźwienie chorym, pocieszenie smutnym, a wieczny odpoczynek zmarłym w Panu.” Obydwa dzwony spotkał los typowy dla wielu dzwonów czasie wielkich wojen – zostały zarekwirowane w czasie II wojny światowej i do dziś nie udało się ustalić, czy zostały przetopione, czy też służą wiernym w którymś z niemieckich kościołów.[4]

N/z: dzwonnica na wieży kościoła - skan z filmu „Zaginiony dzwon odnaleziony!” O. Mieczysław Lenard, Fundacja im. Paula Denglera w: https://www.youtube.com/watch?v=tJ2N9mBN6ts

Jak dalej podaje O. Mieczysław Lenard, w chwili obecnej na prawie 28 – metrowej wieży znajdują się dwa dzwony. Większy z nich, według słów O. M. Lenarda został wypożyczony z sąsiedniego kościoła p. w. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w 1947 r., dotychczas brakowało wiedzy na temat daty jego odlania i odlewni, a także parametrów, w tym zdobień i inskrypcji.

Dziś już jednak, dzięki kolejnym eksploracjom Ojca Mieczysława Lenarda OFM, możemy podać więcej szczegółów. Jest to dzwon z wizerunkiem św. Jana Nepomucena, ma średnicę 45 cm i łaciński napis: „AD DIVINA VOCO, DIVVILGO PESTA PER ANNOS NOXIA ET EXVPERO FVLGVRA, FATA NOTO”, co w tłumaczeniu Ojca Mieczysława przyjmujemy jako: „Wzywam na nabożeństwa, zapowiadam zarazę przez lata szkodliwe i zwyciężam pioruny, znam los”. Chronostych ukryty w inskrypcji przed ludwisarza za pomocą większej czcionki, co w tekście owej odwzorowuję również odmiennym kolorem, wskazuje rok odlania jako 1760.

Udało się też Ojcu Mieczysławowi pozyskać zdjęcie tego dzwonu. Jest on wyposażony w czteroramienną koronę z kluczem i przymocowany jest do jarzma przy pomocy dwóch stalowych cybantów.

N/z: dzwon „Święty Jan Nepomucen. Fot: O. Mieczysław Lenard OFM

Poniżej, na szyi widoczny, świadczący o wysokim kunszcie ludwisarza, ornament stylizowany na wici roślinne. Jeszcze niżej zamknięta w dwa półwałki, omówiona powyżej inskrypcja z charakterystycznym początnikiem, symbolizującym jakby  krzyż i tiarę. Pod dolnym półwałkiem ornament sznurowy, do którego podwieszony jest kolejny ornament w postaci stylizowanej girlandy, do której dolnych ramion podwieszone są stylizowane krzyżyki.

N/z: ornamenty i inskrypcja na szyi dzwonu „Święty Jan Nepomucen – opracowanie własne autora na podstawie  fot: O. Mieczysława Lenarda OFM

W centralnej części płaszcza plakieta z postacią odzianego w sutannę, świętego Jana Nepomucena z jego nieodłącznymi atrybutami. Na głowie ma czterorożny biret. W lewej ręce dzierży, przytulony do piersi, krzyż, ku któremu zwraca głowę, w prawej zaś – symbol męczeństwa, czyli gałązkę palmową.

N/z: postać świętego Jana Nepomucena na płaszczu dzwonu „Święty Jan Nepomucen – opracowanie własne autora na podstawie  fot: O. Mieczysława Lenarda OFM

W dolnej części płaszcza, na styku z wieńcem widoczne trzy półwałki, w tym środkowy – wyraźnie pogrubiony. Na brzegu ust widoczne bardzo wyraźne wyszczerbienia, powstałe, najprawdopodobniej, w wyniku uszkodzenia mechanicznego, spowodowanego,być może, zbyt mocnym uderzeniem bijaka. 

N/z: półwałki i uszkodzenia ust dzwonu „Święty Jan Nepomucen – opracowanie własne autora na podstawie  fot: O. Mieczysława Lenarda OFM

Zastanawiające jest jednak, według Ojca Mieczysława, to że w historii kościoła pw. śś. Piotra i Pawła nie znalazł żadnej wzmianki o jakimkolwiek dzwonie z 1760 r. Przypuszczać więc można, że dzwon "przywędrował" w zawierusze wojennej z jakiegoś jeszcze innego kościoła, tak jak dzwon z Zieleńca, który obecnie wisi w Lasówce ( którym napisałem w artykule o dzwonach tamtejszym kościele pw. św. Antoniego – przyp. aut.) i mógł być tylko przechowywany w kościele pw. śś. Piotra i Pawła.

Prawdziwą sensacją dla mnie są natomiast informacje o drugim dzwonie. Został on odlany w 1764 r. Jego fundatorem był Philip Lischke. Wnikliwość O. M. Lenarda pozwoliła skojarzyć informacje zawarte w artykule o kaplicach Dusznik Zdroju i powiązać ten dzwon z nieistniejącą już kaplicą św. Anny. Nie udało się jednak ustalić, jak dzwon trafił z kaplicy, zburzonej w okolicznościach, o których pisałem w przywołanym artykule, pod koniec XIX w., do kościoła p.w. śś. Franciszka i Leonarda. W wyniku pogłębionej kwerendy kroniki klasztoru poczynionej przez O. Mieczysława udało się ustalić, że sprowadzono go do kościoła św. Franciszka w 1964 r., w kronice nie podano jednak okoliczności sprowadzenia dzwonu, ani miejsca jego wcześniejszego przechowywania.

N/z: dzwon z nieistniejącej kaplicy św. Anny z widocznym nazwiskiem fundatora - skan z filmu „Zaginiony dzwon odnaleziony!” O. Mieczysław Lenard, Fundacja im. Paula Denglera w: https://www.youtube.com/watch?v=tJ2N9mBN6ts

Co można powiedzieć o samym dzwonie? Jest niewielki, ma około 28 cm średnicy. Nie posiada typowej korony, jest bezpośrednio przymocowany do jarzma. Na hełmie widoczne dwa półwałki, jeden w górnej części hełmu, drugi – na styku hełmu z szyją. Poniżej, na szyi - od góry zamknięta pojedynczym półwałkiem,  a od dołu podwójnym, inskrypcja poświęcona fundatorowi dzwonu: „PHILIP LISCKE WOLTHÆDER 1764”. Uwagę zwraca pisownia nazwiska fundatora. Tu zapisane jako LISCKE, w źródłach i opracowaniach pisane inaczej, bo albo jako LISCHKE, ALBO TEŻ LIESCHKE[5].

N/z: dzwon z nieistniejącej kaplicy św. Anny z widocznym informacją, że jest darem fundatora. Uwagę zwraca niemiecki zapis „WOLTH ÆDER” (powinno być Wohltäter – przyp. aut.) - skan z filmu „Zaginiony dzwon odnaleziony!” O. Mieczysław Lenard, Fundacja im. Paula Denglera w: https://www.youtube.com/watch?v=tJ2N9mBN6ts

Podobnie, jak zapis nazwiska na dzwonie pewne wątpliwości rodzi użycie terminu WOLTHÆDER”. Nie wiemy, czy to świadomy zabieg ludwisarza, czy też błąd w zapisie terminu „FUNDATOR, DOBROCZYŃCA, DARCZYŃCA,  DONATOR”, który po niemiecku zapisany prawidłowo powinien być jako „WOHLTÄTER”.

Płaszcz dzwonu bez zdobień, na styku płaszcza z wieńcem – podwójny półwałek.

Cdn.