Duszniki Zdrój – dzwony klasztoru Franciszkanów  i kościoła  p.w. śś. Franciszka i Leonarda

Kościoły i kaplice w Dusznikach Zdroju i ich dzwony to wiele zagadek i pytań, na chwilę obecną, bez odpowiedzi. Tak też jest w przypadku kościoła i klasztoru p. w. śś. Franciszka i Leonarda. Aż dziw bierze,że tak trudno znaleźć na ich temat w źródłach, mimo, że wiele innych obiektów w tej pięknej miejscowości doczekało się szczegółowego opracowania.

Duszniki Zdrój – dzwony klasztoru Franciszkanów  i kościoła  p.w. śś. Franciszka i Leonarda

Fot: Jacek Halicki - aerosky.pl

Duszniki Zdrój – dzwony klasztoru Franciszkanów  i kościoła  p.w. śś. Franciszka i Leonarda

Kościół p. w. śś. Franciszka i Leonarda, wraz z klasztorem oo. Franciszkanów, jako murowaną budowlę w stylu neoklasycznym,  wzniesiono w 1926 r., naprzeciw parku zdrojowego, ku zadowoleniu kuracjuszy, którzy nie musieli korzystać z kościoła w mieście. Poświęcenie kościoła i klasztoru odbyło się 28 sierpnia 1926 r.[1]

Mimo wielu poszukiwań, nie udało mi się dotrzeć do szczegółowych informacji związanych z historią i charakterystyką dzwonów. Jedynie na jednym z portali oprócz informacji o latach budowy klasztoru, dostępne są dwa zdjęcia dwóch dzwonów przed ich zawieszeniem na wieży klasztoru.[2] Niestety, jakość zdjęć nie pozwala na odczytanie inskrypcji, ani szczegółową charakterystykę dzwonów. Nie dysponuję też żadną wiedzą o odlewni, która wyprodukowała dzwony.

N/z: dzwony przed poświęceniem i zawieszeniem na wieży kościoła. Fot: https://duszniki.franciszkanie.com/wp-content/uploads/2013/11/Duszniki-Bad-Reinerz-1925-_000115.jpg

Widoczne są też osoby mające najprawdopodobniej związek z budową klasztoru, jak i z samymi dzwonami,[3] ale i tu nie dysponuję dokładną wiedzą, o kogo chodzi. Co więcej, nie znane mi są losy obu dzwonów. Być może i w tym przypadku miejscowi regionaliści wesprą moje starania, na co szczerze liczę.

 N/z: dzwony przed poświęceniem i zawieszeniem na wieży kościoła. Fot: https://duszniki.franciszkanie.com/wp-content/uploads/2013/11/Duszniki-Bad-Reinerz-1925-_000104.jpg

Nowe światło na historię dzwonów z tego kościoła rzuca relacja O. Mieczysława Lenarda OFM – proboszcza tutejszej parafii zamieszczona na platformie You Tube. Jak tenże podaje, w 1926 r., wciągnięto dwa dzwony odlane w 1926 r. w Schlesische Glockengiesserei A. Geittner Söhne we Wrocławiu. Większy – Reinhardus, ważył 390 kg i miał 79 cm średnicy. na płaszczu nosił czterowierszową inskrypcję: „WANDERER STEH STILL,/ LAB DICH AM QUELL,/ HORCH AUF DEN GLOCKENTON,/ WENNER ZUM GEBET DICH RUFT!”, czyli: „Wędrowco, stój spokojnie, odśwież się przy źródle, posłuchaj dźwięku dzwonu, kiedy wzywa Cię do modlitwy!”. Drugi to Franciskus, ten z kolei miał średnicę 62 cm i ważył 190 kg. Jego inskrypcja zapisana na płaszczu w czterech wersach brzmiała: „DEM GESUNDEN VERKÜNDE ICH FREUDE/ DEM KRANKEN ERQUICKUNG,/ DEM BETRÜBTEN TROST,/ DEM IN HERRN VERSTOBENEN EWIGE RUHE”, czyli: „(Przynoszę radość zdrowym, orzeźwienie chorym, pocieszenie smutnym, a wieczny odpoczynek zmarłym w Panu.” Obydwa dzwony spotkał los typowy dla wielu dzwonów czasie wielkich wojen – zostały zarekwirowane w czasie II wojny światowej i do dziś nie udało się ustalić, czy zostały przetopione, czy też służą wiernym w którymś z niemieckich kościołów.[4]

N/z: dzwonnica na wieży kościoła - skan z filmu „Zaginiony dzwon odnaleziony!” O. Mieczysław Lenard, Fundacja im. Paula Denglera w: https://www.youtube.com/watch?v=tJ2N9mBN6ts

Jak dalej podaje O. Mieczysław Lenard, w chwili obecnej na prawie 28 – metrowej wieży znajdują się dwa dzwony. Większy z nich, według słów O. M. Lenarda został wypożyczony z sąsiedniego kościoła p. w. Świętych Apostołów Piotra i Pawła w 1947 r., natomiast brak jest wiedzy na temat daty jego odlania i odlewni, a także parametrów, w tym zdobień i inskrypcji.

Prawdziwą sensacją dla mnie są natomiast informacje o drugim dzwonie. Został on odlany w 1764 r. Jego fundatorem był Philip Lischke. Wnikliwość O. M. Lenarda pozwoliła skojarzyć informacje zawarte w artykule o kaplicach Dusznik Zdroju i powiązać ten dzwon z nieistniejącą już kaplicą św. Anny. Nie udało się jednak ustalić, jak dzwon trafił z kaplicy, zburzonej w okolicznościach, o których pisałem w przywołanym artykule, pod koniec XIX w., do kościoła p.w. śś. Franciszka i Leonarda. Być może, dalsza kwerenda kroniki klasztoru poczyniona przez O. Mieczysława Lenarda przyniesie nam nowe fakty.

N/z: dzwon z nieistniejącej kaplicy św. Anny z widocznym nazwiskiem fundatora - skan z filmu „Zaginiony dzwon odnaleziony!” O. Mieczysław Lenard, Fundacja im. Paula Denglera w: https://www.youtube.com/watch?v=tJ2N9mBN6ts

Co można powiedzieć o samym dzwonie? Jest niewielki, ma około 28 cm średnicy. Nie posiada typowej korony, jest bezpośrednio przymocowany do jarzma. Na hełmie widoczne dwa półwałki, jeden w górnej części hełmu, drugi – na styku hełmu z szyją. Poniżej, na szyi - od góry zamknięta pojedynczym półwałkiem,  a od dołu podwójnym, inskrypcja poświęcona fundatorowi dzwonu: „PHILIP LISCKE WOLTHÆDER 1764”. Uwagę zwraca pisownia nazwiska fundatora. Tu zapisane jako LISCKE, w źródłach i opracowaniach pisane inaczej, bo albo jako LISCHKE, ALBO TEŻ LIESCHKE[5].

N/z: dzwon z nieistniejącej kaplicy św. Anny z widocznym informacją, że jest darem fundatora. Uwagę zwraca niemiecki zapis „WOLTH ÆDER” (powinno być Wohlthäter – przyp. aut.) - skan z filmu „Zaginiony dzwon odnaleziony!” O. Mieczysław Lenard, Fundacja im. Paula Denglera w: https://www.youtube.com/watch?v=tJ2N9mBN6ts

Podobnie, jak zapis nazwiska na dzwonie pewne wątpliwości rodzi użycie terminu WOLTHÆDER”. Nie wiemy, czy to świadomy zabieg ludwisarza, czy też błąd w zapisie terminu „FUNDATOR, DOBROCZYŃCA, DARCZYŃCA,  DONATOR”, który po niemiecku zapisany prawidłowo powinien jako „WOHLTÄTER”.

Płaszcz dzwonu bez zdobień, na styku płaszcza z wieńcem – podwójny półwałek.

Cdn.


[1] https://duszniki.franciszkanie.com/historia/

[2] https://duszniki.franciszkanie.com/wp-content/uploads/2013/11/Duszniki-Bad-Reinerz-1925-_000115.jpg

[3] https://duszniki.franciszkanie.com/wp-content/uploads/2013/11/Duszniki-Bad-Reinerz-1925-_000104.jpg

 [4] Zaginiony dzwon odnaleziony! O. Mieczysław Lenard, Fundacja im. Paula Denglera w:

https://www.youtube.com/watch?v=tJ2N9mBN6ts, także: korespondencja prywatna z O. Mieczysławem Lenardem

[5] Joseph Kögler, Historische  Nachrichten der hl.  Apostel Pertus und Paulus in der Königl. Preuss. Immediat -  Stadt Reinerz, Vierteljahrsschrift für Geschichte und Heimathskunde der Grafschaft Glatz, 1881/1882, Jg. 2, s. 18 , także; B. Czechowicz, Kaplice w dawnym hrabstwie kłodzkim, wyd. Werk, Wrocław, 2003, s. 87