Fot: zygmunt-ra w: https://polska-org.pl/875442,foto.html

Taszów – dzwon kaplicy p. w. św. Jadwigi

Historia dzwonu z kaplicy p. w. św. Jadwigi, tak jak i zresztą historia kaplicy, wymaga jeszcze wyjaśnień. Myślę tak dlatego, bo, jak podają autorzy Kroniki Taszowa – „W 1890 roku, ponieważ stary dzwon stał się bezużyteczny z powodu pęknięcia, a poprzedni dzwonnik Alois Kastner zabrał dzwon z powodu remontu swojego domu (Jaki jest związek między starym dzwonem a remontem domu przez Kastnera – tego autorzy nie wyjaśniają – przyp. aut.), podjęto decyzję o budowie kaplicy z odpowiednią dzwonnicą.”[1] Wpis ten sugeruje, że przed dzwonem, którym zajmę się za chwilę, prawdopodobnie w Taszowie rozbrzmiewał inny dzwon, co więcej – gdzieś musiał być zawieszony, a więc przed wybudowaniem w 1890 /1891 r. nowej kaplicy, być może, w miejscowości stała jakaś starsza kaplica, ale o niej dostępne mi źródła milczą.  O budowie nowej kaplicy autorzy kroniki piszą z kolei tak: „W tym celu znaleźli się różni więksi i mniejsi dobroczyńcy w gminie, którzy przekazali na ten cel częściowo gotówkę, a częściowo materiały budowlane. Niezbędne transporty oraz prace ręczne zostały wykonane bezpłatnie przez członków lokalnej gminy. Fundamenty i połowa murów otaczających kaplicę zostały ukończone jesienią 1890 roku, pozostałą część zlecono w 1891 roku mistrzowi murarskiemu panu Blau w Lewinie, który ukończył kaplicę za cenę 840 marek. Należy zauważyć, że budowa kaplicy była często przerywana z powodu bardzo złej pogody, która utrzymywała się przez całe lato.”[2]

 Wspominając również o nowym dzwonie, podają, że „(…) postanowiono rozbudować kaplicę o nowy dzwon. (…) Nowy dzwon wyprodukowała firma Geittner (autorzy omyłkowo podają: Geitler – przyp. aut.) z Wrocławia i kosztował 270 marek.”[3]

I dalej kronikarze podają, że „Postarała się o ten dzwon Pani Maria Welzel, która została matką chrzestną przy poświęceniu kaplicy w dniu 30 czerwca 1891 r. Tego też dnia zawieszono dzwon i po raz pierwszy zabrzmiał z wieży. Na górze zamontowano głowicę z dokumentem.”[4]

Na dzień dzisiejszy wiemy, że został ufundowany w 1891 r. Odlał go A. Geittner w Breslau, co dokumentuje zamknięta dwoma półwałkami inskrypcja w górnej części płaszcza. Na środku płaszcza inskrypcja: „ZUR EHRE GOTTES”, czyli: „Na chwałę Bożą (Ku chwale Boga)”,  a na odwrocie napis  „Maria”. Poniżej górnej inskrypcji ornament  z motywem winorośli.[5]

N/z: archiwalne zdjęcie dzwonu z Taszowa. Fot: Lewin Kłodzki post z 15.02.2015 r. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=691804847606209&set=pb.100003301005974.-2207520000&type=3

A tu dowód, że mówimy o tym samym dzwonie. Wyraźnie widoczny ornament w postaci słonecznika naprzemiennie z dużymi wypukłościami  (nitami ).

N/z: po lewej - fragment archiwalnego zdjęcia, po prawej - fragment zdjęcia aktualnego - opracowanie własne autora na podstawie fot: Lewin Kłodzki post z 15.02.2015 r. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=691804847606209&set=pb.100003301005974.-2207520000&type=3 i Krzysztof Kantorski

Na hełmie dzwonu widoczne symetrycznie ułożone zdobienia stylizowane na kwiat słonecznika (?), a poniżej inskrypcji ornament dookólny w postaci liści.

N/z: góry - fragment zdjęcia archiwalnego, u dołu - fragment aktualnego zdjęcia - opracowanie własne autora na podstawie fot: Krzysztof Kantorski i Lewin Kłodzki post z 15.02.2015 r. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=691804847606209&set=pb.100003301005974.-2207520000&type=3

I kolejne porównanie: u dołu na zdjęciu archiwalnym – fragment górnej inskrypcji, pod nią ornament w postaci stylizowanych  liści dębu  oraz fragment inskrypcji, czyli  słowo  „GOTTES”, na górnym zdjęciu inskrypcja „MARIA”  i ten sam wieniec z liści dębu nad nią.

N/z: góry - fragment zdjęcia aktualnego, u dołu - fragment archiwalnego zdjęcia - opracowanie własne autora na podstawie fot: Krzysztof Kantorski i Lewin Kłodzki post z 15.02.2015 r. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=691804847606209&set=pb.100003301005974.-2207520000&type=3

Dzwon ten ponownie wypłynął z mroku dziejów w 2010 r. Znaleziono go w kącie dzwonnicy podczas remontu kaplicy. Był przechowywany jest na terenie parafii Lewin.[6]

N/z: dzwon z Taszowa przygotowany do transportu. Fot: Krzysztof Kantorski

Dzwon wisiał na dzwonnicy w Taszowie i dzwonił aż do końca II Wojny Światowej. Jak ustalił Witold Kisza, „działań wojennych w tym rejonie nie było. Rosjanie zajęli teren bez walki. Nie działał też aktywnie Verwolf. Pozostają domysły: albo pijany żołnierz rosyjski bawił się w strzelanie do celu, albo stacjonujący naprzeciw w Zollbeamtenhaus (teraz ośrodek "Maria") zrobili sobie zawody. Podziurawiony, z wyraźnymi przestrzelinami dzwon wisiał na dzwonnicy jeszcze pod koniec lat 70-tych. Potem zniknął”.[7]

N/z: dzwon z zaznaczonymi przestrelinami - opracowanie własne autora na podstawie fot: Lewin Kłodzki post z 15.02.2015 r. https://www.facebook.com/photo.php?fbid=691804847606209&set=pb.100003301005974.-2207520000&type=3

Więcej światła na teraźniejsze losy tego dzwonu rzuca kolejny post z 20.09.2020 r.  Jak napisał  autor postu – „dzwon, według Krzysztofa Kantorskiego, znaleziony kilka miesięcy temu przez Proboszcza lewińskiej parafii - Księdza Jarosława Nitkiewicza w piwnicy parafii w Lewinie Kłodzkim pochodzi z dawnego kościoła, a obecnie kapliczki w Taszowie. Pierwotnie kaplica zwieńczona była wieżyczką specjalnie przygotowaną dla dzwonu, ale obecnie, po kolejnym remoncie dach jest już bez wieżyczki. Jakiś czas temu  podjęto decyzję o zbudowaniu  konstrukcji stalowej na zewnątrz kaplicy, na której miałby zawisnąć dzwon.  Konstrukcja została jednak rozebrana ze względów bezpieczeństwa.”[8]

Natomiast, Według słów  ks. proboszcza  lewińskiej parafii dzwon został już przekazany wspólnocie Taszowa w celu jego zawieszenia i zawieszony wewnątrz zabudowanej dachem podstawie dzwonnicy.  Przestrzeń, w której zawieszony  jest dzwon uniemożliwia jego dzwonienie. Mam nadzieję, ze w najbliższym czasie uda się wykonać aktualne zdjęcia nowej konstrukcji.

Na zdjęciu po lewej, u góry - historyczny już, bo pochodzący z lat  1897-1905, widok kaplicy św. Jadwigi Królowej z wyraźnie widoczną wieżyczką i dzwonem. Po lewej, u dołu – powiększenie fragmentu wieżyczki  z dzwonem. Po prawej – obecny stan kaplicy, już bez wieżyczki.

N/z: po lewej - powiększenie sygnaturki kaplicy, pośrodku kaplica - zdjęcie archiwalne, po prawej - stan aktualny - o[pracowanie własne autora na podstawie fot: maras°, w: https://polska-org.pl/8372822,foto.html?idEntity=513411,  zygmunt-ra°, w: https://polska-org.pl/513411,

Kolejne zdjęcie dokumentuje stan kapliczki z lat pięćdziesiątych ub. w. po lewej, widzimy kaplicę z grupą mieszkanek Taszowa.  Dobrze widoczna nieistniejąca już wieżyczka.

Fot: Cezary Czerniachowicz – zbiory prywatne, także Miron Łowżyn – zbiory prywatne

Na pierwszą publikację albumu na FB zareagował Pan Miron Łowżył , który napisał: „(…)Od urodzenia do roku 1970 mieszkałem w Taszowie i doskonale pamiętam dźwięk dzwonu z kaplicy św. Jadwigi wzywający na nabożeństwo majowe(…)” Pan Miron Łowżył  wskazał również datę i autora zdjęcia po lewej. Otóż wykonał je  przyjaciel rodziny Państwa Łowżyłów, nieżyjący już Jan Myczkowski w 1957 r. Może ktoś z czytelników doda jeszcze jakieś szczegóły do tej historii?

I jeszcze  jedno,  historyczne ujęcie  kaplicy. Na zdjęciu po lewej, u góry - kaplica św. Jadwigi Królowej  w zimowej scenerii  z wyraźnie widoczną wieżyczką i dzwonem. Po prawej– powiększenie fragmentu wieżyczki  z dzwonem.

Fot: Cezary Czerniachowicz – zbiory prywatne

Dzięki historycznej już fotografii wykonanej przez Paula Haaslera w 1972 r.[9] udało się ustalić ostatnie znane mi zdjęcie, w którym widoczna jest jeszcze pełna sygnaturka z dzwonem.

Fot: Paul Haasler w: Heinrich Feist, Manfred Marwan, uzupełnienia: Rainer Welzel, Chronik der Gemeinde Tassau Kreis Glatz / Schlesien 4. erweiterte Ausgabe, Rainer Welzel, »Chronik der Gemeinde Tassau« © 2021 der vorliegenden Ausgabe www.familie-welzel.eu © 2001 Rainer Welzel, s. 47