Kudowa Zdrój – Czermna – dzwony kościoła p. w. św. Bartłomieja

Fot: Karel Jakubec w: https://pl.wikipedia.org/wiki/Czermna_(Kudowa-Zdr%C3%B3j)#/media/Plik:Kudowa_Zdroj_2012_20.jpg

Kudowa Zdrój – Czermna – dzwony kościoła p. w. św. Bartłomieja

W kolejnej publikacji poświęconej dzwonom Ziemi Kłodzkiej zajmę się materiałami archiwalnymi, dotyczącymi rekwizycji z okresu I Wojny Światowej, na które natrafiłem dokonując kwerendy niemieckiego czasopisma, a później dziennika – Gebirgs - Bote, ukazującego się w latach 1848 – 1945, a wydawanego najpierw w Bystrzycy Kłodzkiej, a później w Kłodzku.

Miejscowością, której poświęcę uwagę w niniejszym opracowaniu będzie dziś Czermna, która znana jest bardziej wielu z nas z słynnej „kaplicy czaszek”. Ja jednak zajmę się problematyką bardziej niszową, pewnie niewielu znaną, czyli historią i teraźniejszością dzwonów z kościoła p. w. św. Bartłomieja.

Mam nadzieję, że to opracowanie, tak jak dotychczasowe, spotka się z przychylnym przyjęciem, liczę na krytyczne uwagi a także zapraszam do współpracy w celu jego uzupełnienia  o nieposiadane przez mnie materiały ikonograficzne i informacje.

Mimo wnikliwej kwerendy dostępnych mi źródeł nie natrafiłem na żadne informacje o dzwonach z tutejszego kościoła. Przełom nastąpił dopiero w wyniku kwerendy lokalnego czasopisma o katolickich korzeniach, a wydawanego w Habelschwerdt, czyli Bystrzycy KłodzkiejJak donosi z Tscheberney, którym było „Gebirgsbote”. A tam – lokalny korespondent  tegoż, w wydaniu z 5 lipca 1917 r., donosił, że „w dniu 2 lipca, mieszkańcy  po raz ostatni usłyszeli dźwięk swoich pięknych starych dzwonów przez godzinę po piątkowym obiedzie. Według jego słów „wokół kościoła zgromadziły się setki ludzi. Po dzwonieniu mistrz kowalski Paulitschek rozbijał dzwony uderzeniami młota.”[1]

N/z: skan relacji z rekwizycji dzwonów w Czermnej w: Der Gebirgsbote, 1917, nr 72 [5.07]

W dalszej części reportażu otrzymujemy sporą dawkę szczegółowych informacji o charakterystyce tych dzwonów, bowiem reporter podaje, że: „Przekazano (w ramach prowadzonej rekwizycji na cele wojenne – przyp. aut. ) następujące trzy dzwony:

1. tzw.” duży dzwon” poświęcony ku czci św. Bartłomieja, patrona miejscowego kościoła, ważący 700 kg, odlany 30 listopada 1791 r. w Glatz przez ludwisarza Antoniusa Schwaigera,

2. tzw. „nowy dzwon”, poświęcony ku czci św. Jana Ewangelisty, ważący 150 kg, odlany we Wrocławiu w 1834 r. przez ludwisarza Benjamina Kriegera,

3. „mały dzwon”, poświęcony ku czci św. Floriana i św. Jana Nepomucena, o wadze 30 kg, odlany w Pradze w 1746 r. przez ludwisarza Walentego Litzinga (w odróżnieniu do Schwaigera i Kriegera, o których odlewniach już sporo wiemy, to o odlewni Litzinga w Pradze, mimo usilnych poszukiwań, nie udało mi się znaleźć żadnych informacji – przyp. aut.), przetopiony (niem. umgegossen – przyp. autora) we Wrocławiu w 1865 r.”[2]

Jak wynika z korespondencji, te trzy dzwony miały łączną wagę 23 cetnary i 60 funtów. Na wniosek rady kościelnej udało się jedynie zatrzymać tzw. dzwon Ave. Ważył on 150 kg, został poświęcony ku czci św. Floriana i św. Franciszka, a odlany został w Pradze w 1747 roku przez  ( Walentego ?) Litzinga. Argumentem za zachowaniem dzwonu był jakoby fakt, że ów dzwon nie miał żadnej wartości historycznej (sic!)[3]

Że dzwon aktualnie w dzwonnicy jest – udało mi się ustalić. Nie wiem jednak jeszcze, jaki to dzwon rozbrzmiewa dziś z dzwonnicy. Czy jest to dzwon Litzinga, czy też inny?

N/z: to w tej dzwonnicy znajduje się dzwon odlany we Wrocławiu. Fot: Jacek Halicki - aerosky.pl

N/z: dzwon w wyremontowanej dzwonnicy kościoła p. w. św. Bartłomieja. Fot: https://www.czermna.pl/#!/wartoZobaczyc/galeria

Pozyskane zdjęcia tego dzwonu sugerują jednak, że to nie dzwon Litzinga. Na jednym z nich udało się odczytać fragment inskrypcji poświęconej odlewnikowi lub fundatorowi, wskazującą na Breslau, czyli Wrocław.

N/z: dzwon w wyremontowanej dzwonnicy kościoła p. w. św. Bartłomieja z zaznaczonym miejscem odlania - opracowanie własne autora. Fot: https://www.czermna.pl/#!/wartoZobaczyc/galeria

Pozostałe części inskrypcji, na podstawie posiadanych zdjęć są jednak niemożliwe do precyzyjnego odczytania. Być może rozesłane wici pozwolą na rozwikłanie i tej zagadki.

Widzimy tylko, że dzwon jest wyposażony w sześcioramienną koronę z kluczem zawieszoną na stalowym, nowo wykonanym podczas ostatniego remontu dzwonnicy, jarzmie. W górnej części płaszcza posiada niezidentyfikowaną na tę chwilę plakietę z wizerunkiem świętego. Poniżej – widoczna, nieodczytana jeszcze inskrypcja. W dolnej części płaszcza kolejna inskrypcja prawdopodobnie poświęcona odlewni, sugerująca, że dzwon został odlany we Wrocławiu.

N/z: dzwon w wyremontowanej dzwonnicy kościoła p. w. św. Bartłomieja z zaznaczoną plakietą n/n. świętego - opracowanie własne autora. Fot: https://www.czermna.pl/#!/wartoZobaczyc/galeria