Szczytna - dzwony kościoła p. w. św. Jana Chrzciciela

Fot: Jacek Halicki , CC BY-SA 3.0 pl

Szczytna - dzwony kościoła p. w. św. Jana Chrzciciela

Wielebny Christophorus Naetius po zakończeniu wizytacji kanonicznej w 1560 r. wymienia w księdze dekanalnej „Rukers”, ale nie wspomina nic o żadnej świątyni, podobnie zresztą jak i Hieronim Keck w 1631 r. Tenże kilkukrotnie wymienia Szczytną w kontekście majątku i danin kościelnych, jednak tylko zdawkowo wspomina o dzwonie kościelnym. Bardzo krótko opisuje stan bliżej nieokreślonej kaplicy w „Rickarsdorf”, czyli Szczytnej, podając, że „ (…) oprócz gołego ołtarza w kaplicy na wieży znajduje się jeden dzwon i nic więcej”. ¹

N/z: fragment testu z księgi dekanalnej Naetiusa i Kecka z 1631 r.

Dzwon ze Szczytnej wymienia natomiast w swojej pracy prof. M. Tureczek, jako dzwon zarekwirowany w czasie jednej z wojen światowych. Jest to dzwon spiżowy, według „Leihglocken”, odlany w 1709 r., choć jedna z inskrypcji, o których potem, wskazuje inną datę – 1702 r., i chyba ją należy przyjąć, jako prawidłową. Waży 270 kg, jego średnica dolna wynosi wg „Hauptkartei” 76 cm, a wg „Leihglocken” – 78 cm. Wysokość dzwonu bez korony wynosi 84 cm.²

N/z: dzwon z 1702 /1709 r (?) w; M. Tureczek, Leihglocken..., s. 427 .

Dzwon wyposażony jest w sześcioramienną koronę o wysokości 16 cm z kluczem, na kabłąkach którego umieszczono żłobki i maszkarony. Na hełmie ludwisarz umieścił trzy półwałki i poniżej nich rozmieszczone symetrycznie cztery liście akantu.³

^{N/z: korona dzwonu z 1702 /1709 r (?) w; M. Tureczek, Leihglocken..., s. 427 .}

Na styku płaszcza z hełmem widoczny fryz roślinny. Poniżej fryzu inskrypcja zamknięta od góry i od dołu zdwojonymi półwałkami, a jeszcze niżej fryz groteskowy zamknięty od dołu zdwojonym półwałkiem.⁴

^{N/z: fryz i fragment inskrypcji na szyi dzwonu z 1702 /1709 r (?) w; M. Tureczek, Leihglocken..., s. 427} 

Inskrypcja brzmi: „A FVLGVRE ET TEMPESTATE LIBERA NOS DOMINE ANNO 1702”,⁵ co tłumaczyć można jako: „OD BURZ I PIORUNÓW UWOLNIJ NAS PANIE – ROKU PAŃSKIEGO 1702”

Uwagę zwraca, częste, dla odlewników tego okresu, zamienne traktowanie w zapisie litery „U” jako „V”, co zaznaczyłem zielonym kolorem.

^{N/z: fragment inskrypcji na szyi dzwonu z 1702 /1709 r (?) w; M. Tureczek, Leihglocken..., s. 427} 

W środkowej części płaszcza symetrycznie zostały rozmieszczone plakiety z przedstawieniami św. Michała Archanioła, (a może jednak autor odręcznej notatki w karcie ewidencyjnej pomylił się, pisząc: „heiligen Michael, den Dracken mit Lanzen durchbohrend”, bo przecież zabicie smoka lancą to domena św. Jerzego – przyp. aut.),   św. Jana Chrzciciela z barankiem i Marii Apokaliptycznej, motyw heraldyczny zamknięty w owalnym wieńcu laurowym oraz inskrypcja, podzielona na dwie części (jedna część na środku płaszcza, druga - w jego dolnej części.), w której początniki zaznaczono jako dłonie z indeksem.⁶

^{N/z: plakieta na płaszczu dzwonu z 1702 /1709 r (?) w; M. Tureczek, Leihglocken..., s. 427} 

Bardzo rozbudowana, podzielona na dwie części inskrypcja brzmi: „IN DER REGIRVNG DENEN HOCH VNND WOHLGEBOHRNEN / H. H. JOHANN LV: AN VNND CAIETAN GEBEYDE FREY H: VON / HARTIG ERB H: - DER HERRSCHAFTEN RVCKERS EC: / H: - ADALBERT W. LEMPHARDT PFAHRRER H. MICHAEL HATSCHER / AMBTMAN. H: IOHANN HATSCHER RENDTSCHREIBER / KIRCHEN VATER MELCHER VIECENTZ MICHEL SCHAFER. GERICHTE SIE MON ROGEL SCHOLTZE. GEORGE NENTVRIEC HANZ THANE HANS ROVER CASPER TANTZT MICHEL VIECENTZ”

Dzięki eksploracji wątku tego dzwonu przez Pana René Müllera, możemy przyjąć, że, wymienieni zostali tu donatorzy dzwonu. Jak odczytujemy w karcie ewidencyjnej „Leihglocken, że „W rządzie, (w czasie rządów, lub na zarządzenie – przyp. aut.) wysokich i dobrze urodzonych panów: Johanna Lv. An. I Cajetana Gebeyde, barona von Hartiga, dziedzicznego pana z rodu Rückers itd.; Pana Adalberta W. Lemphardta, proboszcza;Pana Michaela Hatschera, komornika;Pana Johanna Hatschera, urzędnika  skarbowego; Księcia Melchera Viecentza;Michaela Schäfera; Sędziów Simona Röbela, Scholze; Georga Nenurieca; Hansa Thomasa; Hansa Rovera; Caspera Tantza; Michel Viecentz (dzwon ten został odlany – przyp. aut.). ⁷

^{N/z: karta ewidencyjna  - s. 1 w "Leihglocken" nr 9 / 4/ 196. Fot: René Müller - zbiory prywatne}

^{N/z: karta ewidencyjna  - s. 2 w "Leihglocken" nr 9 / 4/ 196. Fot: René Müller - zbiory prywatne}

^{N/z: fragment inskrypcji na płaszczu dzwonu z 1702 /1709 r (?) w; M. Tureczek, Leihglocken..., s. 427} 

Druga, część inskrypcji, znajdująca się w dolnej części płaszcza zamknięta jest od góry półwałkiem a od dołu trzema półwałkami, z których środkowy – wyraźnie zgrubiony. Na styku płaszcza z wieńcem widoczny jeszcze jeden półwałek, a na wieńcu, w dolnej jego części – jeszcze dwa półwałki. 

^{N/z: fragment inskrypcji na płaszczu dzwonu z 1702 /1709 r (?) w; M. Tureczek, Leihglocken..., s. 427} 

M. Tureczek w „Leihglocken” podaje, że dzwon przetrwał wojnę i trafił do St. Theresia Kirche w Übach – Palmberg 1 (prawidłowo powinno być: Palenberg 1), w diecezji Aachen . Jak zwykle zacząłem „wykopaliska" i okazuje się, że był to strzał w dziesiątkę. W przywołanym kościele, oprócz dwóch dzwonów odlanych w 1954 r. znajdują się dwa „wypożyczone”; - dzwon z 1617 r. z kościoła w Nowogrodzie Bobrzańskim, a także dzwon z 1709 r. z kościoła w Szczytnej.⁸