Radków  – dzwony  kościoła  p. w. św. Doroty i kościoła p. w. św. Andrzeja Boboli

Fot: Jacek Halicki – aerosky.pl

Radków  – dzwony  kościoła  p. w. św. Doroty i kościoła p. w. św. Andrzeja Boboli

1. dzwony  kościoła  p. w. św. Doroty

Kościół  w Radkowie, wzniesiony w latach 1571–1580, dla protestantów, przejęty w 1624 r. przez katolików, otrzymał wezwanie św. Doroty. Spalił się podczas wielkiego pożaru w 1738 r., który strawił go prawie całkowicie. Odbudowany został w 1740 r. Niewiele wiemy, jaki był w tym czasie los jego dzwonów,  bowiem jeden z pierwszych kronikarzy– Naetius, po wizytacji w Radkowie wymienia w swojej księdze dekanalnej 3 dzwony, pisze jednak o wcześniejszym kościele  p. w. św. Bartłomieja, datowanym na 1290 r.[1]

N/z: fragment tekstu z Księgi dekanalnej Naetiusa i Kecka, s. 61

Istnienie 3 dzwonów w tutejszym nowym kościele, „które nigdy nie zostały poświęcone” potwierdza też w 1631  w księdze dekanalnej  dziekan kłodzki – wielebny Hieronim Keck. Co ciekawe, wspomina on też o zinwentaryzowanym starym kościele „poza granicami miasta” (czyli kościele p. w. św. Bartłomieja – przyp. aut.), w którym zapisuje m. in. 5 zbezczeszczonych ołtarzy i 1 dzwonek na wieży.[2]

N/z: fragment tekstu z Księgi dekanalnej Naetiusa i Kecka, s. 141

Ciekawą informację znajdujemy w dalszej części zapisu Kecka w księdze dekanalnej, który podaje, że „dzwonnik otrzymuje roczną pensję w wysokości 8 szylingów od rady (miasta – przyp. aut.) i 4 szylingów od kościoła.”[3]

N/z: kościół p.w. św. Doroty w Radkowie z "lotu ptaka". Fot: "z.g" w: Rundbrief  03/2017 r., s. 20, w: http://heimatwerk.grafschaft-glatz.de/Rundbrief_2017-1_web.pdf

Przypuszczać można, że dzwony , o których pisali Naetius i Keck uległy stopieniu podczas wielkiego pożaru miasta w 1738 r., w którym spłonęły też całkowicie oba, istniejące wówczas kościoły; św. Doroty i datowany na 1290 r. gotycki kościół św. Bartłomieja na przedmieściach, który służył jako kościół pogrzebowy (nie zajmowałem się nim i jego dzwonami, gdyż po pożarze nigdy już nie został odbudowany – przyp. aut.). Natomiast kościół p. w. św. Doroty został odbudowany do 1740 roku w stylu barokowym, ale wieża została pokryta jedynie prowizorycznym dachem. Jeszcze w 1765 roku stały tylko mury wieży bez żadnych ozdób, dopiero później została ona pokryta kopułą i przeszklonym dachem. (...). Dach ma po zachodniej stronie wieżyczkę z małym dzwonem. [4]

Na jednym ze zdjęć archiwalnych widoczny jest nie tylko dzwon w dzwonnicy wieży, ale i w sygnaturce.

Fot: Emil Patermann w: https://www.abebooks.fr/Luftkurort-W%C3%BCnschelburg-Heuscheuer-Kath-Kirche-Glocken-l%C3%A4uten/32268057393/bd#&gid=undefined&pid=1

Nie natrafiłem, niestety, na więcej informacji o dzwonach Radkowa, więcej - pojawiły się nowe pytania. Jedno ze zdjęć przedstawia sygnaturkę na dachu kościoła, a w niej widoczny mechanizm napędu dzwonu. Może ktoś natrafił na dokładniejsze informacje o nim?

Fot: Jacek Halicki – aerosky.pl

Na innym ze zdjęć kościoła, po powiększeniu fragmentu z sygnaturką, widoczny jest nawet mały dzwonek, co jeszcze bardziej podsyca moją ciekawość, by dotrzeć do  historii, zarówno dzwonu z wieży, jak i sygnaturki.

Fot: https://www.online-ofb.de/wuenschelburg/

2.  dzwony kościoła p. w. św. Andrzeja Boboli

Co prawda, znane mi zdjęcia wyraźnie sugerują, że skoro jest wieża z dzwonnicą w tym, zbudowanym w latach 1905-1906 dla wspólnoty protestanckiej, a po II wojnie światowej przejętym przez  katolików  kościele, to powinny być i dzwony. Wiemy, że uroczyste położenie kamienia węgielnego pod budowę kościoła ewangelickiego w Wünschelburgu nastąpiło16 sierpnia 1905 r. Uroczystość uświetnili swoją obecnością; m.in.; jako przedstawiciel Landrata Kłodzkiego - hrabia Pilati ze Słupca, kapelan dworski – Gladischefski (sic!) z Wrocławia i miejscowy pastor Häsner. Z dokumentu sporządzonego na tę okoliczność dowiadujemy się m.in., że Teren parafialny, plebania, plac kościelny i budynek kościoła zostały prawie w całości przekazane Stowarzyszeniu Gustawa Adolfa. Oprócz tego dokument wspomina jeszcze o następujących fundacjach; chrzcielnica ufundowana przez księcia Albrechta z Prus, kolorowe okno ołtarza ufundowane przez królewskiego szambelana von Johnston z Niederrathen (Ratno Dolne), a drugi dzwon (źródło nie wspomina o pierwszym dzwonie, więc muszę szukać wiedzy o nim – przyp. aut.) ufundowany przez właściciela majątku rycerskiego -  Müllera z Reichenforst (ob. Gajów).[5]

Fot: Jacek Halicki – aerosky.pl

Być może któryś z dzwonów dla tego kościoła został wykonany w odlewni Schillinga i synów w Apoldzie, bo w wykazie dzwonów odlanych w tejże znajdujemy dzwon dla Radkowa odlany w latach 1878–1914. Niestety brak precyzyjnego wskazania daty jego odlania, w wykazie podano tylko jego wagę – 925 kg i ton muzyczny – g, h, d.[6]

N/z: fragment wykazu z kronikiHofglockengiesserei Franz Schilling Söhne Apolda z ujętym dzwonem dla Radkowa, w: https://ia802908.us.archive.org/9/items/diehofglockengie0000schi/diehofglockengie0000schi.pdf, s. 97

Gdzie teraz są dzwony z Radkowa? Długo nie mogłem natrafić na żaden ślad. Pewne poszlaki do dalszych poszukiwań tych dzwonów wskazywały, że trzy dzwony z Radkowa mogą znajdować się w Stralsundzie.

Niestety, w kościele ST. NIKOLAI KIRCHE, w którym miałyby znajdować się dwa dzwony; tzw. „Mittagsglocke i Abendglocke”, jako dzwony godzinowe, ich nie znalazłem. W przywołanym kościele jeden dzwon z 1595 r., odlany przez Johanna Gotfrieda Woasecka ze Stralsundu, stoi przed kościołem. Na dzwonnicy zaś wisi dzwon przeniesiony z Wolgastu a odlany w odlewni  A. G. w Kempten w 1925 r. Drugi dzwon został odlany przez Adam Lehmeiera w Stralsundzie w 1662 r. Trzeci, natomiast, tzw. św. Mikołaj z 1966 r. został odlany w odlewni Schillinga w Apoldzie w 1966 r. [7] Sprawdzone przeze mnie źródła nie wspominają o dzwonach godzinowych w tym kościele. Na żadnym z dostępnych zdjęć sygnaturki nie widać też żadnych dzwonów.

W drugim z najważniejszym kościołów Stralsundu – ST. MARIEN KIRCHE wisi pięć dzwonów; trzy na dzwonnicy i dwa w sygnaturce. Jeden z dzwonnicy i obydwa z sygnaturki są autorstwa Adama Lehmeiera ze Stralsundu, a dwa są nowe pochodzą z odlewni Schillinga z Apoldy z 1969 r. Żadne źródło nie pokazuje mi innych dzwonów.[8]

Zestawienie dzwonów z kościoła Mariackiego ilustruje poniższa tabela, potwierdzająca, że żaden z nich nie pochodzi z Radkowa. W czerwonej ramce zaznaczyłem dzwony godzinowe z sygnaturki:

Fot: https://de.wikipedia.org/wiki/St.-Marien-Kirche_(Stralsund)#Glocken

Dzwony godzinowe wykazywane są za to też w trzecim z ważnych obiektów sakralnych - HEILGEIST KIRCHE. Jak pisze jeden z inicjatorów renowacji dzwonów Stralsundu – Sebastian Wamsiedler[9], „na znajdującej się od strony zachodniej wieżyczce z otwartą latarnią, do niedawna wisiały dwa brązowe, nie dzwoniące już z powodu usterek technicznych dzwony. Mniejszy z dwóch dzwonów został wykonany w XIX wieku przez ludwisarza ze Stralsundu, a na jego inskrypcji wymieniono nazwiska ówczesnego proboszcza, prepozytów i administratorów, aktuariusza, a także kościelnego i zakrystiana”, co też oczywiście wyklucza go, jako dzwon z Radkowa. „Drugi dzwon, nieozdobiony, z wyjątkiem otaczających go półwałków, został odlany przez nieznanego dotąd mistrza.” Czy to właśnie dzwon z Radkowa? Brak dostępnych informacji na chwilę obecną wyklucza jednoznaczną odpowiedź na to pytanie.

N/z: po lewej - dzwon z XIX w. odlany w Stralsundzie, po prawej - dzwon bez żadnych cech identyfikacyjnych, który być może pochodzi z Radkowa, ale trudno tę informację zweryfikować. Fot: Sebastian Wamsiedler w: https://www.wamsiedler.de/glockenprojekt-der-heilgeistkirche-in-stralsund-abgeschlossen/

Szukamy więc dalej…