Idzików – dzwony kościoła p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

Fot: Jacek Halicki CC BY-SA 4.0 pl

Idzików – dzwony kościoła  p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny  

Zainspirowany dokonaniami Pana Jakuba Karmelity  w obszarze odkrywania historii dzwonów z kościoła p. w. Wniebowzięcia NMP w Idzikowie oraz fotorelacją  z zawieszenia trzech nowych dzwonów w tymże kościele w listopadzie 2024 r., jaką popełnił Pan Mateusz Bury[1] zdecydowałem się na reedycję dotychczasowego albumu poświęconego dzwonom Idzikowa i przedstawienie go Państwu w nowej, rozszerzonej wersji, co niniejszym czynię. Podziękowania szczere za nieocenioną pomoc w tworzeniu tego albumu, a także zgłoszenie cennych uwag do mojej pracy, obu wymienionym Panom; Jakubowi Karmelicie i Mateuszowi Buremu składam.

Pierwsza pisemna wzmianka o dzwonach w kościele p.w. Wniebowzięcia NMP w Idzikowie (niem. Kiselichs, potem Kieslinswalde, na jaką udało mi się trafić,  pochodzi  z drugiej połowy XVI w.  Przywoływany już przeze mnie przy okazji  charakterystyki dzwonów z innych kościołów Ziemi Kłodzkiej Christoporus Naetius w swojej inwentaryzacji z 1561 r. podaje istnienie trzech dzwonów w tym kościele.[2]

N/z: fragment zapisu z księgi dekanalnej z 1560 r. w: Naetius, Keck... s. 44

Z kolei następny z kronikarzy a jednocześnie dziekan kłodzki  – Hieronim Keck w 1631 r. potwierdza fakt pozostawania na wyposażeniu kościoła w Idzikowie trzech dzwonów.[3] Brak jednak informacji o czasie odlania tych dzwonów, ludwisarzach, którzy tego dokonali, wadze, wielkości dzwonów, inskrypcjach i zdobieniach na nich wykonanych.

N/z: fragment zapisu z księgi dekanalnej z 1560 r. w: Naetius, Keck... s. 129

Jednak z innego opracowania wiadomo, że najstarszy i największy dzwon o wadze 18 cetnarów  (ok. 900 kg) pochodził z 1512 r. , co wskazuje, że jest jednym z dzwonów wymienionych zarówno przez Naetiusa, jak i Kecka. Według autora informacji dzwon ten przetrwał obie wojny światowe[4], a więc logicznie rzecz ujmując, powinien do dziś wisieć na dzwonnicy kościoła. Czyniło by to go jednym z najstarszych zachowanych dzwonów na Ziemi Kłodzkiej.  Długo trwało poszukiwanie aktualnych informacji o nim, w końcu się udało. Ale o tym później.

N/z.: dzwon z 1512 r. fot. z 2016 r. - Alois  Rücker w: http://heimatwerk.grafschaft-glatz.de/Rundbrief_2016-2_web.pdf., s. 33

Dzwon z 1512 r. był prawdopodobnie pierwszym dzwonem, w wybudowanym w latach 1450 – 1490, w miejsce starszego - drewnianego, murowanym kościele . Zawieszono go na, jeszcze wtenczas najprawdopodobniej, drewnianej dzwonnicy. Jego rok pochodzenia, wagę, średnicę a także ton muzyczny potwierdza zachowana w archiwach karta inwentaryzacyjna dzwonów (Meldebogen für Bronzeglocken der Kirchen ) sporządzona 3 maja 1940 r. przez ówczesnego proboszcza -  Heinricha Schwarzera.[5]

Fot: Jakub Karmelita,  Historia dzwonów kościoła p. w. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Idzikowie, MGOK Bystrzyca Kłodzka, 2024, s.  7

Niejako przy okazji zawieszenia nowych dzwonów w Idzikowie udało się wykonać aktualną fotografię dzwonu z 1512 r.

N/z: dzwon z 1512 r. Fot. Mateusz Bury

Średni z dzwonów, odlany został w 1657 r. a więc już po powstaniu wcześniej przywołanych inwentaryzacji, przez Stefana Mollertha  (Molotha?) z Loftkringer  (Lotringen?) i ważył 587 funtów (ok. 270 kg). Czternaście lat później, czyli w 1671 r. ówczesny rządca parafii - Melchior Bernhardt Förster ufundował najmniejszy dzwon,  bo ważący 138 funtów (ok. 63 kg). Został on odlany w 1671 roku w Plomnitz (Pławnica). On też kazał rozebrać starą, drewnianą dzwonnicę i wybudować nową - murowaną.[6]

N/z.: hełm dzwonnicy kościoła p.w. Wniebowzięcia NMP, autor:  ”wk°” w https://polska-org.pl/9347815,foto.html?idEntity=516552

Poświęcenia tych dwóch dzwonów dokonał w 1701 r. praski biskup pomocniczy Vitus Seipel.  - lądczanin z urodzenia, który w tym czasie  wizytacji parafii na terenie dekanatu kłodzkiego, w ramach której m. in. 7 sierpnia  konsekrował nowy kościół parafialny w Lądku-Zdroju.[7]

N/z.: Podpis i herb biskupi Víta Seipela w Liber Provincialis, około 1710 roku w: https://www.strahovskyklaster.cz/en/for-researchers/access-to-catalogs-and-collections

Oprócz tego był jeszcze czwarty mały dzwon z 1730 roku. Jak podaje za Josephem Köglerem  J. Karmelita, w 1731 r. miejscowy kupiec - Johann Wolff ofiarował do kościoła jeszcze jeden mały dzwon, który 15 lipca tego samego roku poświęcił  „in honorem Sancti Johannis Nepomucen" przeor klasztoru w Kamieńcu Ząbkowickim.  Opracowania historyczne wskazują pośrednio, że dokonał tego ówczesny opat Gerhard Woywoda (1702-1732).[8]

N/z.: jedna z prac Gerhardta Voywody; Erneuertes und vermehretes Warten-Buch : Das ist, Außführlicher Bericht von dem Ursprung deß Uhralten Marianischen Gnaden-Bildes zur Warta w: https://www.strahovskyklaster.cz/en/for-researchers/access-to-catalogs-and-collections

Jako, że na dzwonnicy wisiały już trzy dzwony i dodatkowo miejsce w niej ograniczał zamontowany zegar, to w październiku 1732 r. wybudowano sygnaturkę, rozebraną później w 1794 w trakcie przebudowy kościoła, najprawdopodobniej na skrzyżowaniu nawy głównej i transeptu i to w niej zawisł nowy nabytek.[9]

To tu, w miejscu wskazanym strzałką  miała znajdować się, dobudowana w 1732 r. a rozebrana w 1794 r. sygnaturka, a w niej dzwon z 1731 r.

      Foto:  Thor°, w: https://polska-org.pl/615178,foto.html?idEntity=516552

Po konfiskacie, w ramach rekwizycji wojennych, dzwonów z 1657, 1671 i 1731 r. na dzwonnicy pozostał tylko dzwon z 1512 r. jak tzw. "dzwon dzwoniący", ponadto przedstawiający znaczne walory historyczne i artystyczne. Po zakończeniu wojny parafia rozpoczęła starania o pozyskanie nowych dzwonów. Wybrała do realizacji tego zlecenia firmę Petit & Gebr. Edelbrock z Gescher w Nadrenii Północnej - Westfalii. To właściwie odlewnia podjęła inicjatywę handlową rozpoczynając korespondencję z ówczesnym proboszczem parafii - Franzem Kuschelem już w dniu 22.11.1922 r.[10]

N/z.: znak firmowy jednego z właścicieli odlewni  - Rudolfa Edelbrocka - Petit & Gebr. Edelbrock  w: https://de.wikipedia.org/wiki/Petit_%26_Gebr._Edelbrock

Negocjacje trwały dość długo, firma w latach 1923 - 1924 wysłała sześć kosztorysów, z których część zachowała się w archiwum parafialnym. Widząc długi zamysł i niezdecydowanie proboszcza ponaglała go listem z 27 czerwca 1924 r. a nawet przesłała kamerton aby dostroić go do już istniejącego dzwonu. Niezdecydowanie proboszcza i parafii mogło wynikać z niedoboru środków finansowych, jako że zarządca majątku von Magnisa z Bożkowa, postrzegany jako główny donator miał "węża w kieszeni" i deklarował wpłatę tylko 750 Marek. Uważał bowiem, że jeden duży dzwon w kościele jest wystarczający. [11]

Ostatecznie dzwony zostały zamówione za kwotę 4484,35 Marek i zostały dostarczone dwoma transportami kolejowymi do Bystrzycy Kłodzkiej (niem. -Habelschwerdt ) w dniach 26 maja i 11 lipca 1925 r. Potem dzwony przewieziono do Idzikowa. Zabrzmiały po raz pierwszy w listopadzie tego samego roku.[12]