Rogówek – dzwon dawnego sołectwa

Fot: U.N.° - zbiory prywatne w: https://polska-org.pl/832155,foto.html?idEntity=504626

Rogówek – dzwon dawnego sołectwa

Rogówek, administracyjnie wieś, a w zasadzie osada, w której znajduje się pięć rozproszonych po wzgórzach gospodarstw zamieszkałych prze ok. 50 osób, w której nie ma kościoła, a tylko mała, barokowa  kapliczka domkowa z sygnaturką zbudowana w XVIII w., znajdująca się koło najwyżej położonego gospodarstwa Rogówek 1. Jeżeli myślałem o szukaniu w niej jakiegokolwiek dzwonu, to pewnie w ostatniej kolejności, kiedy naprawdę nie będę miał co robić.

N/z: Kapliczka przy budynku nr 1 w Rogówku. Fot: rafałek°, w: https://polska-org.pl/3791713,foto.html?idEntity=3824129

I nagle wiadomość od Pana Artura Rzepczyńskiego: na drugim końcu Polski, 745 km od Rogówka, na skraju Suwalskiego Parku Krajobrazowego, pośród lasów i wód jeziora Wigry, w barokowym kościele pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, zbudowanym w końcu XVII wieku z inicjatywy króla Jana III Sobieskiego, a znajdującego się w kompleksie pokamedulskiego klasztoru, jest dzwon i wszystko wskazuje, że przywędrował tu aż z Werdeck, czyli dzisiejszego Rogówka. Wisi w południowej wieży tegoż kościoła, obok jeszcze jednego – młodszego. Dla porządku podaję, że w północnej wieży wisi jeszcze jeden duży.

Na dodatek, Pan Artur Rzepczyński dostarczył mi pełnych danych o parametrach dzwonu z Rogówka.

N/z: Pokamedulski Klasztor w Wigrach z lotu ptaka skan z filmu , w: https://www.youtube.com/watch?v=lqEveztTFUw

Pojawia się od razu kilka zasadniczych pytań; po pierwsze: czy na pewno z Rogówka? Po drugie, jeżeli tak, to z jakiego obiektu został zdjęty? Po trzecie: Kiedy i w jakich okolicznościach został zdemontowany? I w zasadzie, poza pierwszym, na pozostałe dwa pytania nie mam dziś gotowej odpowiedzi.

W pierwszym momencie myślałem, że pochodzi z wspomnianej na początku kapliczki, ale w wyniku dogłębnej kwerendy ustaliłem, że w Werdeck, czyli dzisiejszym Rogówku istniało wolne sędziostwo, które stanowiło jednocześnie siedzibę sołectwa, a które mieściło się najprawdopodobniej w najwyżej położonym gospodarstwie nr 1, obok którego znajduje się rzeczona kapliczka. Nie udało mi się ustalić wprost danych Josefa Franza, który był donatorem dzwonu, ale pośrednio udało się ustalić, że rodzina Franzów mieszkała w Werdeck od połowy XVII w., a Kaspar Franz już wtedy był sołtysem.[1]

Wracając do historii dzwonu, to jeżeli przyjrzymy się archiwalnemu powiększonemu zdjęciu obiektu wyposażonego w sygnaturkę, które znalazłem na jednym z portali, to bez wątpienia dojrzymy wiszący na niej dzwon. I ten dzwon prawdopodobnie zawędrował aż do kościoła w klasztorze Kamedułów w Wigrach, jak już wspomniałem, nie wiemy tylko kiedy i w jakich okolicznościach.

N/z siedziba sołectwa w Werdeck – opracowanie własne autora na podstawie: fot: U.N.° - zbiory prywatne w: https://polska-org.pl/832155,foto.html?idEntity=504626

Można tylko przypuszczać, że stało się to już po II wojnie światowej, co sugeruje w szerszym kontekście, że takie przygody mogły spotkać i inne dzwony z Ziemi Kłodzkiej, na co wskazuje choćby casus dzwonów z Lewina.

N/z: Dzwon z Rogówka (niem. Werdeck) w całej okazałości. : Fot: Artur Rzepczyński

Dzwon odlany został z brązu, jego ton muzyczny Ton: a’ Jego średnica wynosi 44 cm, a wysokość z koroną to 41 cm. Dzwon waży 60 kg.

Korona dzwonu czteroramienna z kluczem, a jej wysokość to 6 cm. Przymocowana jest do drewnianego jarzma za pomocą trzech stalowych cybantów.

N/z: jarzmo, cybanty i koronadzwonu z Rogówka - opracowanie własne autora na podstawie : fot: Artur Rzepczyński

Dolna część hełmu na styku z szyją ozdobiona ornamentem sznurowym, poniżej – zamknięta w dwa półwałki inskrypcja poświęcona ludwisarzowi, Georgowi Beniaminowi Kriegerowi z Breslau, który odlał dzwon w 1834 r.

N/z: korona, hełm, ornament i fragment inskrypcji poświęconej odlewnikowi dzwonu z Rogówka - opracowanie własne autora na podstawie : fot: Artur Rzepczyński

A kto zacz Georg Beniamin Krieger? To członek rodziny uznanych wrocławskich odlewników, również odlewnik wrocławsk, jak i i producent armat urodzony w 1764 r. a zmarły w 1834r.[2] (w roku odlania dzwonu zleconego przez sołtysa Werdeck – przyp. aut.)

Nz: Georg Beniamin Krieger uwieczniony na pełnym życia portrecie (oznaczenie „e. F. Knoefvelle 1797”- przyp. aut.) wykonanym na porcelanie  lub na kości słoniowej przez Christiana Friedricha Knoefvella, urodzoneg się w 1751 roku w Rawiczu jako najmłodszy syn malarza Karla Siegismunda Knoefvella i zmarłego w 1827 roku jako malarz emalii i porcelany w Wałbrzychu. (rys. 29).

Poniżej na w górnej części płaszcza piękny, dookólny ornament z główkami putto naprzemiennie z motywami roślinnymi.

N/z: ornament na szyi dzwonu z Rogówka - opracowanie własne autora na podstawie : fot: Artur Rzepczyński

Oprócz omówionej inskrypcji z szyi dzwonu, na jego płaszczu znajdujemy jeszcze dwie inskrypcje. Pierwsza, zapisana Majuskułą, czterowierszowa, przywołuje fundatora dzwonu i brzmi: „JOSEPH FRANZ / WAR DER STIFTER / ZUR ZEIT GERICHTSSCHULZE IN WERDECK”, czyli: „JOSEPH FRANZ / BYŁ FUNDATOREM / W CZASIE, GDY BYŁ SĘDZIĄ [SOŁTYSEM] W WERDECK” (Rogówek – przyp. aut.). Druga – po przeciwległej stronie płaszcza, o treści: „HOERT’ CHRISTEN MICH / WIRD EUCH WIEDER HOERT”, czyli: „SŁUCHAJCIE MNIE, CHRZEŚCIJANIE, A JA ZNÓW WAS WYSŁUCHAM.”

N/z: inskrypcja poświęcona donatorowi dzwonu z Rogówka - opracowanie własne autora na podstawie : fot: Artur Rzepczyński

N/z: inskrypcja z sentencją religijną na płaszczu dzwonu z Rogówka - opracowanie własne autora na podstawie : fot: Artur Rzepczyński

W dolnej części płaszcza, na styku z wieńcem ludwisarz umieścił trzy półwałki.